De Stervenden
De Stervenden, 2025
Waar het doodsportret in de zestiende eeuw een schilder-genre was, wordt het zien van een dode persoon of het nabij zijn bij sterven, tegenwoordig vaak liever vermeden. De onvoorspelbaarheid van een sterfproces en de bijbehorende uitingen van het loslaten van het leven, proberen we angstvallig te beheersen.
Als geestelijk verzorger in de verpleeghuiszorg ben ik regelmatig betrokken bij sterfgevallen; bij de mooiste en de lelijkste aspecten van doodgaan. Elk mens sterft op haar of zijn eigen manier, maar er zijn ook overeenkomsten.
Overstijgende levenskracht
Het fascineert me hoe de stervende innerlijk en uiterlijk steeds meer naar binnen keert, hoe daarmee de anatomie van een gezicht verandert, en hoe het onderscheid tussen een vrouwen- of mannengelaat steeds kleiner wordt.
In de dagen en uren voordat de laatste adem wordt uitgeblazen, zie ik de essentie van ons zijn door de fysieke verschijning van het gezicht heen breken.
Sterven is meerlagig. Een overstijgende levenskracht toont zich als rauwe lijfelijkheid. Het diep verborgene komt in alle hevigheid tevoorschijn. De worsteling tussen controle en overgave verraadt een bijna erotische drang naar eenheid.
Het tonen van de schoonheid van sterven heeft voor mij uiteindelijk een persoonlijke drijfveer: het is een poging om mijn herinnering aan een plots verlies een plek te geven.
Met dank aan...
Ik ben veel dank verschuldigd aan de deelnemers en makers van onderstaande documentaires. Hieruit maakte ik screenshots van beelden van de stervenden, als uitgangspunt voor de portretten.
portretten 1 en 2 – Tijd om te sterven. Anne Christine Girardot, Nachtzon media, 2017.
portret 3 – Er mot helemaal niks, over leven, werken en sterven in een hospice. Johannes Menting, Omroep Zeeland, 2013.
portret 4 – Loslaten in Liefde. Misha Beliën, De Boeddhistische Blik, 2022.
Een deel van dit werk was tijdens de Atelierroute Den Bosch 2025 voor het eerst te zien. De sterfportretten werden als één werk getoond op de expositie op mijn Open Atelierdag 17 januari j.l.
Herfst
Herfst, 2025
Ik maak zelfportretten van mijn ‘herfst’, om mijzelf, en daarmee alle vrouwen, te eren als cyclisch wezen.
Voor het beschrijven van de fases van de vrouwelijke cyclus wordt vaak de metafoor van de seizoenen gebruikt: elke cyclus doorloopt de winter, lente, zomer en herfst. De herfst is de fase na de ovulatie.
Wanneer een eicel niet bevrucht is, volgt een proces van afsterven, loslaten en opruimen, waarop de menstruatie (winter) volgt. Deze aftakeling en stilstand zijn niet welkom in onze op groei en bloei gerichte samenleving.
Perimenopauze
Mijn perimenopauze is begonnen. Het is de periode in een vrouwenleven waarin de voortplantingshormonen schom-melen en drastisch afnemen, wat gepaard gaat met mentale en fysieke klachten.
Ik zag dat als iets wat ik moest ‘oplossen’.
Mijn perspectief veranderde toen ik leerde dat er een enorme kracht schuilt in het bewust beleven van deze transformatie naar ‘oude wijze vrouw’.
Mijn gevoelens, allemaal, mogen gezien worden. Ik tolereer geen onechtheid meer. Intense woede zorgt voor daadkracht en helderheid over wat écht belangrijk is. Betekenisvolle dromen brengen wijsheid. Terugtrekken is nodig voor bezinning en creativiteit.
Via de zelfportretten richt ik een zachte, accepterende blik op mezelf, waarmee ik andere vrouwen – jong en oud – uitnodig om zichzelf ook op die manier te durven zien.
Herfst. Zes zelfportretten, elk 54 cm bij circa 200-220 meter. Gouache op behangpapier. Iris Schlagwein, 2025.
Menswezens
Menswezens, 2026
Als geestelijk verzorger luister ik naar wat mensen bezighoudt: wat hun leven zin geeft of waar de levenszin totaal ontbreekt. Ik zie ze. Hun worstelingen, wanhoop, innerlijke kracht en gekrenktheid zijn te lezen op hun gelaat.
Deze menswezens bestaan alleen in mijn gedachten, terwijl ik teken komen ze tot leven. Hun trekken zijn losjes samengesteld uit gezichten die in mijn leven verschijnen en verdwijnen.
Diverse portretten
Diverse portretten, 2024-heden
Diverse portretten in verschillende technieken en formaten, soms naar levend voorbeeld, soms vrij naar een foto. Ik werk voornamelijk met gouache, Chinese inkt, pastelkrijt of houtskool op papier.
